DE LEESPLANK

Omdat we nooit uitgeleerd zijn en genderongelijkheid huist in een complex systeem, voorzien we je in samenwerking met Jacqueline Blom (Point of VieW) elke maand van kijk/luister/lees tips om je kennis te verdiepen en je horizon te blijven verbreden.

LEESPLANK#1 JE MOEDER

De verbeelding van de moeder en van moederschap werd lang geromantiseerd. Kindje, kusje, roze wolkje. Steeds meer regisseurs, scenaristen en schrijvers komen in verzet tegen het beeld van de jonge, enkel verzorgende, alwetende, dienende, zachtaardige moeder die elke middag klaar zit met een kop thee en een luisterend oor, en zetten er iets weerbarstigers tegenover.

Welke clichés en verwachtingen bestaan er rondom “de moeder”? Hoe zien we die terug op ons scherm en in wat we lezen? En welk effect hebben ze op onze maatschappij en hoe we naar moeders en vrouwen* kijken?

*inclusief transvrouwen, personen die zich identificeren als feminien

MAMA IS BOOS – FLOORTJE SMIT

Een kleine greep uit het essay:

Via sitcoms leerde ik dat de moeders bijrollen zijn. Vrouwen die meewarig het hoofd schudden bij de zoveelste domme actie van haar echtgenoot, de problemen oplossen en er een taart bij bakken, in een opgeruimd huis. De moeder is het volwassen, maar ook zure tegenwicht van de vader. Actrice Katherine Heigl signaleerde het al in 2008, toen ze in tijdschrift Vanity Fair over haar rol in Kocked Up zei: ‘de film zet de vrouwen neer als zeurpieten, als humorloos en krampachtig, en de mannen als lieve, klunzige, levenslustige types. Het vergrootte de personages uit, en daar had ik op sommige dagen moeite mee. Ik speel zó’n bitch; waarom is ze zo’n spelbreker? Waarom worden vrouwen zo neergezet?’

Ze bleek haar tijd te ver vooruit. Deze opmerkingen werd haar aangerekend – ze kreeg de reputatie van ‘lastig’, haar carrière leed eronder en ze heeft er haar excuses voor aangeboden.

Half dier/half mens

Pas de laatste jaren waren er soms, opeens, films die net net ánders deden. Toen merkte ik hoe vanzelfsprekend en invloedrijk de keurige moederbeelden in films echt waren: iedere keer maakte het een soort opgewonden sensatie los. Ja! Precies dit! Eindelijk!

Wie jarenlang heeft gezien dat je na drie keer zuchten een roze blozende baby in je armen hebt, kan niet anders dan met open mond kijken naar de bevalling in Pieces of a Woman (2021). Daarin waggelt Vanessa Kirby door haar appartement. Half dier, half mens, bij vlagen stoned van de hormonen, dan weer geïrriteerd (‘Ik ruik mezelf, gatverdamme’). Nergens een comfortabel rustpunt. Doordat regisseur Kornél Mundruczó dit alles toont in één lang, ononderbroken shot van bijna een half uur, maakt het het angstaanjagende van een bevalling voelbaar: eenmaal begonnen is er geen weg meer terug, je kunt alleen maar dóór, de finale is onontkoombaar.

Het moederschap tot een lijfelijke ervaring maken – daarmee doorbraken filmmakers een eerste taboe. In Tully (2018) zag ik – tot mijn stomme verbazing – voor het eerst kraamverband in de cinema. Later trekt Charlize Theron aan de eettafel haar trui uit nadat haar zoon er een beker drinken overheen heeft gestoten. Daar zit ze dan, in lodderige huidkleurige bh, met postnatale buik, uitgeput. Dochter, ontsteld: ‘Mam! Wat is er mis met je lijf?’

Bij Nightbitch (2025) betrapte ik me erop dat ik naar Amy Adams onmiskenbare moederlichaam blééf kijken. Naar het zwangerschapsvet dat zich heeft vastgezet op armen en buik. Naar de onflatterende hemdjes, bandplooibroeken en Birkenstocks: het type kleding dat je op de tast aandoet – ‘ik kan me de laatste keer niet herinneren dat ik dit shirt gewassen heb’ – en die de zachte rondheid alleen maar accentueren. Ik dacht niet, zoals veel critici: wat dapper van Adams, dat zij haar perfecte lijf zo transformeerde voor de film. Ik dacht: hoe is het gekomen dat we, aangezien we zo dol zijn op moeders, niet dít lichaam vieren? Waarom laten we Hollywood ons dicteren dat je de sporen die het krijgen van een kind achterlaat zo snel mogelijk moeten wissen?  

Deze aandacht voor het fysieke aspect van het moederschap is niet alleen vanwege de beeldvorming belangrijk. Ook omdat het moederschap erkent als lijfelijke ervaring. ‘Een kind krijgen is het meest gewelddadige wat een mens kan meemaken, op sterven na’, zegt de naamloze moeder in Nightbitch. ‘Dus nee, moederschap is niet zonneschijn en babypoeder, pastelkleurtjes en kanten jurkjes. Moederschap is fucking brutal.’ Niets zo beestachtigs als een bevalling en borstvoeding, niets zo dierlijk als snuffelen aan de kruin van je kind en dat ten koste van alles willen beschermen. Geen wonder dat ‘nightbitch’ een staart krijgt, een rijtje extra tepels op haar postnatale buik en langzaam transformeert tot hond. 

OVER POINT OF VIEW

Point of VieW bouwt aan gelijkwaardige representatie van vrouwen in de Nederlandse kunst en cultuur. Dat doen ze door kennis te bewaren en te delen en door bewustwording te creëren. Cultuur gaat over ons collectieve verhaal als samenleving. Laten we dat verhaal samen herschrijven en zo tot een nieuw evenwicht en perspectief komen