Sarieke Hoeksma over representatie en de Smurfin-campagne

Sarieke Hoeksma is story editor en script consultant en leest voor haar werk filmscenario’s. Ze schrijft zelf niet, maar denkt mee met filmmakers over verhaalstructuur, personage-ontwikkeling en thematiek. Met een academische achtergrond in filmwetenschap en gender studies kijkt ze automatisch ook naar wat verhalen en de manier waarop ze verteld worden, zeggen over de wereld waarin ze ontstaan.

“Film zegt vaak iets over de maatschappij waarin het gemaakt is,” zegt ze, “maar andersom kan film ook een effect hebben op de maatschappij, doordat het ons dingen laat zien waar we van kunnen leren of door geïnspireerd raken. Daarmee kan het onze horizon verbreden.” Representatie is daarin volgens haar niet alleen een trendy term in het kader van ‘woke’ zijn, maar een belangrijk onderdeel in de vorming van maatschappelijke verbeeldingskracht. Hoeksma: “Als je jezelf nergens terugziet, ga je denken dat jij niet binnen het plaatje past. Dan pas je jezelf aan, in plaats van dat het beeld zich aanpast aan jou.” Een pijnlijk en schadelijk gevolg hiervan kan zijn dat men zich krampachtig probeert te schikken naar een norm die niet bij hen past.

De Smurfin-campagne
Vrouwenrollen in de film draaien nog te vaak om het ‘vrouw-zijn’. Daarom lanceerde Vrouwen in Beeld samen met ACT Acteursbelangen de smurfincampagne. Wie krijgen we eigenlijk te zien op het scherm, en hoe? De Smurfin-campagne is geïnspireerd door de The Smurfette Principle van Katha Pollitt uit 1991. Het principe kaart een probleem aan over de manier waarop vrouwelijke personages worden geschreven; nog te vaak is hun belangrijkste kenmerk hun vrouw zijn, net zoals dat de Smurfin de enige vrouw is in het Smurfendorp, en haar vrouwelijkheid haar definiërende eigenschap is. De Smurfin-campagne legt de eendimensionaliteit van vrouwelijke filmpersonages bloot.
Hoeksma ziet dat patroon regelmatig terug in de scripts die zij leest. Daar waar vrouwelijke personages vooral in relatie tot anderen bestaan, bijvoorbeeld als moeder of minnares, worden mannelijke personages vaker als gelaagd en complex geschreven; grappig én onzeker, succesvol én falend.